Tot wijziging van het decreet basisonderwijs van 25 februari 1997, het decreet van 8 mei 2009 betreffende de kwaliteit van onderwijs en de codificatie sommige bepalingen voor het onderwijs van 28 oktober 2016, wat betreft taalmaatregelen #799

ingediend op799 (2025-2026) – Nr. 6 12 mei 2026 (2025-2026) Reflectienota van Kim Buyst op het ontwerp van decreet tot wijziging van het decreet basisonderwijs van 25 februari 1997, het decreet van 8 mei 2009 betreffende de kwaliteit van onderwijs en de codificatie sommige bepalingen voor het onderwijs van 28 oktober 2016, wat betreft taalmaatregelen Zie de documentenfiche op vlaamsparlement.be 1. Situering Met deze reflectienota beogen wij een bijdrage te leveren aan het parlementaire debat over het uitbreiden van kleutertoetsen. Daarbij staat de vraag centraal in welke mate de voorgestelde maatregelen aansluiten bij de pedagogische visie op kleuters en hun ontwikkeling, en of zij bijdragen aan de langetermijnkoers die wij als samenleving voor ons onderwijs wensen uit te stippelen. Het debat over kleutertoetsen raakt aan meer dan louter de vraag wat technisch of wetenschappelijk meetbaar is bij jonge kinderen. Het dwingt ons ook na te denken over wat wij willen meten, waarom wij dat willen, en welke potentiële neveneffecten dit kan hebben voor de ontwikkeling en het welzijn van kinderen. Deze overwegingen verdienen een zorgvuldige en op feiten gebaseerde benadering, waarbij onderwijskundige expertise, internationale inzichten en maatschappelijke waarden samenkomen. Daarom plaatst deze reflectienota het thema kleutertoetsen in een ruimer kader: de ambitie om gelijke kansen te bevorderen, de kwaliteit van ons onderwijs te waarborgen en onze jongste leerlingen optimaal te ondersteunen. In het vervullen van onze democratische opdracht willen wij verder kijken dan het louter goed- of afkeuren van voorstellen. Wij willen een diepgaand en genuanceerd debat stimuleren dat richting geeft aan de ontwikkeling van een rechtvaardig en toekomstgericht onderwijssysteem. Deze reflectienota is bedoeld als bouwsteen voor dat debat: een uitnodiging om gezamenlijk te bepalen welke rol het kleuteronderwijs speelt in onze samenleving, en hoe we jonge kinderen het best begeleiden in hun eerste en meest bepalende leerjaren. 2. Beleidskader Het huidige beleid rond kleutertoetsen en taalondersteuning is verankerd in het Vlaamse regeerakkoord 2024-2029 (Parl.St. Vl.Parl. 2024-25, nr. 31/1), de beleidsnota Onderwijs en Vorming 2024-2029 (Parl.St. Vl.Parl. 2024-25, nr. 126/1) en de conceptnota ‘Ieder kind taalheld’. Centraal staat de ambitie om het niveau van het Nederlands bij alle leerlingen te verhogen als noodzakelijke voorwaarde voor gelijke onderwijskansen. Volgens het regeerakkoord leggen alle kinderen bij aanvang van de derde kleuterklas een geactualiseerde KOALA-test (Kleuteronderwijs Luistervaardigheid) af. Deze test dient om taalachterstand vroegtijdig te detecteren, zodat gerichte ondersteuning kan worden geboden, bij voorkeur gedurende bijna een volledig schooljaar. Ook leerlingen die later instromen in het onderwijs worden gescreend, waarna, indien nodig, een taalintegratietraject volgt. Een dergelijk traject kan variëren van bijkomende ondersteuning tot tijdelijke plaatsing in een taalbadklas. De visie dat “elke leraar een leraar Nederlands is” wordt in het regeerakkoord expliciet onderschreven: taalvaardigheid mag in alle evaluaties worden beoordeeld. De beleidsnota Onderwijs en Vorming bevestigt deze koers en koppelt ze aan de bredere doelstelling om vormen van taalontwikkeling die binnen het beleid als taalachterstand worden benoemd, zo vroeg mogelijk te remediëren. Leraren in het kleuter- en lager onderwijs worden ondersteund met kennis en instrumenten om signalen effectief te herkennen en aan te pakken. De KOALA-screening fungeert hierbij als hulpmiddel, naast andere screeningsinstrumenten die door Leerpunt worden geëvalueerd en waar nodig verder worden ontwikkeld. Het beleidsdoel is om een objectief, wetenschappelijk onderbouwd referentiekader te bieden aan kleuterleiders, zonder civiel effect, maar met maximale inzet op remediëring. Het taalplan ‘Ieder kind taalheld’ geeft uitvoering aan deze beleidslijn met een reeks concrete acties. De KOALA-screening wordt geactualiseerd met expliciete minimumdoelen voor woordenschat, fonemisch bewustzijn, luistervaardigheid en getalbegrip. De indeling van resultaten wordt verfijnd om ondersteuning beter af te stemmen op individuele noden. Scholen zijn verplicht de resultaten centraal te rapporteren aan de Vlaamse overheid, met het oog op beleidsmonitoring en gerichte maatregelen. De vernieuwde KOALA-screening voor luistervaardigheid wordt ingevoerd in 2026-2027; uitbreidingen voor woordenschat, fonemisch bewustzijn en getalbegrip volgen in 2027-2028. Voor de uitvoering van het geïntegreerde taalbeleid voor jonge kinderen worden in de periode 2025–2029 aanzienlijke middelen vrijgemaakt. Binnen actie 1. Verbeterde en tijdige opsporing van taalachterstand werd 1,61 miljoen euro voorzien in 2025 en 0,45 miljoen euro in 2026. Deze middelen worden onder meer ingezet voor de actualisering van de KOALA-screening, met inbegrip van de vernieuwing van de items voor luistervaardigheid (fase 1), de ontwikkeling van IT-ondersteuning en, in een tweede fase, de uitbreiding en kalibratie naar woordenschat en getalbegrip. Daarnaast werd in 2025 binnen actie 9. Investeren in kwalitatief lesmateriaal voor het basisonderwijs een budget van 14,7 miljoen euro aangewend. Dit budget omvat leermiddelen voor kleuters, materialen ter ondersteuning van de aanpak van taalachterstand, de inzet van taalexperten, professionaliseringstrajecten via Leerpunt en de ondersteuning van inspiratiescholen. Voor evaluatie en monitoring werd 2,42 miljoen euro voorzien in 2025, een bedrag dat oploopt tot 7 miljoen euro in 2026, onder meer voor de beleidsevaluatie van de inspiratiescholen en het Plan Nederlands. In 2028 wordt bijkomend 1,94 miljoen euro uitgetrokken voor de peiling bij kleuters. 3. KOALA-taalscreening: stand van zaken en duiding 3.1. Algemeen Sinds het schooljaar 2021–2022 is in het Vlaamse kleuteronderwijs een verplichte taalscreening van kracht voor alle vijfjarige kleuters in de …