Over Vlaamse erfgoednetwerken #1827

Documenten in het dossier: : Ontwerp van decreet verzendcode: WON ingediend op 13 november 2023 (2023-2024) Verslag namens de Commissie voor Wonen en Onroerend Erfgoed uitgebracht door Manuela Van Werde over het ontwerp van decreet over Vlaamse erfgoednetwerken Samenstelling van de Commissie voor Wonen en Onroerend Erfgoed: Voorzitter: Kurt De Loor. Vaste leden: Allessia Claes, Sarah Smeyers, Nadia Sminate, Manuela Van Werde, Katja Verheyen; Adeline Blancquaert, Guy D'haeseleer, Kristof Slagmulder; Vera Jans, Joke Schauvliege; Gwenny De Vroe, Mercedes Van Volcem; An Moerenhout, Tine Van den Brande; Kurt De Loor. Plaatsvervangers: Inez De Coninck, Veerle Geerinckx, Sofie Joosen, Rita Moors, Jeroen Tiebout; Leo Pieters, Klaas Slootmans, Frieda Verougstraete-Deschacht; Katrien Partyka, Katrien Schryvers; Steven Coenegrachts, Jean-Jacques De Gucht; Ann De Martelaer, Jeremie Vaneeckhout; Maxim Veys. INHOUD 1. Toelichting door de minister en het agentschap Onroerend Erfgoed ............ 4 1.1. Algemene toelichting door de minister ............................................ 4 1.2. Inhoudelijke toelichting door het agentschap Onroerend Erfgoed ....... 5 2. Algemene bespreking ........................................................................... 7 2.1. Vragen en opmerkingen van Manuela Van Werde ............................. 7 2.2. Vragen en opmerkingen van Maxim Veys ........................................ 8 2.3. Vragen en opmerkingen van Kristof Slagmulder ............................... 8 2.4. Vragen en opmerkingen van Joke Schauvliege ................................. 8 2.5. Antwoorden van de minister .......................................................... 9 2.6. Antwoorden van het agentschap Onroerend Erfgoed ....................... 10 3. Artikelsgewijze bespreking en stemming ............................................... 10 4. Stemming over het volledige ontwerp van decreet ................................. 11 Bijlagen: zie de dossierpagina op www.vlaamsparlement.be De Commissie voor Wonen en Onroerend Erfgoed besprak op 8 november 2023 het ontwerp van decreet over Vlaamse erfgoednetwerken. De presentatie bij de toelichting van het ontwerp van decreet door minister Matthias Diependaele en het agentschap Onroerend Erfgoed is raadpleegbaar op de dossierpagina van dit document op www.vlaamsparlement.be. 1. Toelichting door de minister en het agentschap Onroerend Erfgoed 1.1. Algemene toelichting door de minister Matthias Diependaele, Vlaams minister van Financiën en Begroting, Wonen en Onroerend Erfgoed, licht toe dat de Vlaamse overheid al sinds 1994 erkent dat er behoefte is aan een organisatie die belast is met het beheren en ontsluiten van een portfolio van onroerenderfgoedlocaties. In dat jaar werd de Stichting Vlaams Erfgoed met dat takenpakket en met de bijbehorende financiering opgericht. Voor die subsidiëring werd een beperkte rechtsbasis gecreëerd en de nieuwe stichting kreeg stelselmatig meer ‘ambitieuze’ sites toegewezen met de verwachting daarvoor een oplossing te vinden. Vandaag is de rechtsopvolger Herita vzw een van de belangrijkste Vlaamse erfgoedorganisaties, met een ruim portfolio waaronder nog altijd een groot aantal sites in erfpacht van de Vlaamse overheid. Dat sitebeheer blijft de kern uitmaken van wat Herita vandaag doet, maar de organisatie heeft in de loop van de jaren ook bijkomende opdrachten gekregen, waaronder het takenpakket van het vroegere VCM-Contactforum voor Erfgoedverenigingen vzw. Die taakverruiming leidde niet tot een grotere efficiëntie en woog ook op de basisopdracht van de organisatie: het beheren van erfgoed. In 2022, met het aantreden van de nieuwe directeur, kondigde Herita aan te willen aanknopen met de oorspronkelijke opdracht van de organisatie. Herita wil uitgroeien tot een organisatie met de focus op het aanleggen en beheren van een verruimd Vlaams erfgoedportfolio. De Vlaamse Regering besliste Herita te volgen in die ambitie. De behoefte aan een partner waaraan erfgoed kan worden toevertrouwd blijft onverminderd groot. De Vlaamse overheid moet haar verantwoordelijkheid nemen, maar kan dat alleen met de hulp van een gespecialiseerde partner. In 2022 werd de Vlaamse overheid eigenaar van het kasteel van Heers, een fantastische erfgoedlocatie die naar oplossingen snakt, maar die de draagkracht van privé-initiatiefnemers en lokale overheden verregaand overstijgt. Idem in het symbooldossier Doel, met het Hooghuis en het Hof ter Walle als iconische erfgoedlocaties. Naast sites kreeg Herita ook een fors aandeel aan relancemiddelen om de torenhoge ambities financieel te kunnen waarmaken. De minister beseft evenwel dat zo’n groot vertrouwen in een organisatie niet mogelijk is zonder een aangepast kader en controlemechanisme. De Vlaamse Codex Overheidsfinanciën van 29 maart 2019 legt ondertussen ook een formeel subsidiekader op. Vandaar de intentie om het vertrouwen in Herita te koppelen aan een aangepaste juridische onderbouw die structureel regelt wat het takenpakket en de financiële ondersteuning en controle door de Vlaamse overheid zijn en hoe de samenwerking verloopt met het soort organisatie dat Herita wenst te zijn. Het proces laat ook toe de oorspronkelijke rechtsbasis voor de Stichting Vlaams Erfgoed, die eerder summier kan worden genoemd, te expliciteren en actualiseren. Het ontwerp van decreet ligt nu voor en ondertussen wordt er ook gewerkt aan een uitvoeringsbesluit. Misschien belangrijk om weten is nog dat wat vandaag Vlaamse erfgoednetwerken heet, initieel de werktitel Vlaamse National Trusts droeg. De Britse National Trust is inderdaad een model, maar slechts één van vele, en de minister beseft dat Herita vandaag lang niet vergelijkbaar is met die privéorganisatie die met eigen inkomsten een erfgoednetwerk beheert. De organisatie lijkt even goed op English Heritage of het Franse Centre des monuments nationaux, die namens de overheid erfgoed beheren. Er werd gekozen voor een eigen Vlaamse oplossing. 1.2. Inhoudelijke …